Colin Farrell — aktor z przypadku, buntownik z wyboru

Colin Farrell trafił do Hollywood na jednej roli w filmie, który w kinach na całym świecie zarobił niecałe 150 tysięcy dolarów. Przez pięć następnych lat grał w blockbusterach i jednocześnie budował wizerunek, który zjadał go szybciej, niż rosła jego pozycja. W grudniu 2005 roku wszedł na odwyk. To, co wydarzyło się potem, jest w jego biografii znacznie ciekawsze niż cała dekada tabloidowych nagłówków — bo z etatowego skandalisty zrobił się aktor, po którego dzwonią McDonagh, Lanthimos i HBO.

Dublin, nieudane przesłuchanie do Boyzone i szkoła, której nie skończył

Urodził się 31 maja 1976 roku w Castleknock pod Dublinem. Dom miał sportowy: ojciec Eamon grał w Shamrock Rovers, jednym z najbardziej utytułowanych irlandzkich klubów. Colin przeszedł przez Castleknock College, a potem Gormanston College w hrabstwie Meath. Zanim zdecydował się na aktorstwo, poszedł na przesłuchanie do Boyzone — bez powodzenia.

Zapisał się do Gaiety School of Acting w Dublinie i rzucił ją w trakcie, bo dostał rolę Danny’ego Byrne’a w serialu BBC „Ballykissangel” (1998). Ta kolejność ma znaczenie dla całej reszty jego kariery: Farrell nigdy nie przeszedł pełnego kursu warsztatu, wszystkiego uczył się na planie. Przed przełomem zdążył zagrać drobne role w „Frankie Starlight” (1995) i „The Disappearance of Finbar” (1996), a potem poważniejsze w „Strefie wojny” Tima Rotha (1999) i w irlandzkim „Ordinary Decent Criminal” (2000).

„Tigerland” i pięć lat na najwyższych obrotach

Joel Schumacher szukał do „Tigerland” obsady bez nazwisk i obsadził w głównej roli nieznanego Irlandczyka. Farrell zagrał szeregowego Rolanda Bozza, poborowego, który w ośrodku szkoleniowym przed wysyłką do Wietnamu robi wszystko, żeby wyciągnąć kolegów z wojska. Zdjęcia powstawały w Camp Blanding na Florydzie, kamerami 16 mm trzymanymi z ręki, co dało obrazowi surowość paradokumentu.

Kasowo była to katastrofa: przy budżecie 10 milionów dolarów film zebrał na świecie 148 701 dolarów. Recenzje jednak były dobre (77 procent na Rotten Tomatoes), a branża zobaczyła aktora, którego szukała. Przez następne lata Farrell pracował właściwie bez przerwy: „Raport mniejszości” Spielberga (2002), „Telefon” (2003), Bullseye w „Daredevilu” (2003), „S.W.A.T.” (2003), tytułowa rola w „Aleksandrze” Olivera Stone’a (2004) i „Miami Vice” Michaela Manna (2006).

Równolegle działo się coś, co ostatecznie okazało się ważniejsze od filmografii. Farrell był wtedy ulubieńcem tabloidów: chłopak z Dublina, który pije, klnie w wywiadach i nie udaje grzecznego. Ten wizerunek sprzedawał bilety, ale nie był kreacją stworzoną na potrzeby mediów.

Grudzień 2005: odwyk, o którym mówił publicznie

Farrell trafił do ośrodka w grudniu 2005 roku. Kilka miesięcy później, w lipcu 2006, usiadł u Davida Lettermana i powiedział o tym wprost. „I knocked that on the head, I haven’t had a drop in six months” — nie wypiłem kropli od pół roku. O samej terapii mówił bez upiększeń: „It was horrible in one way, because I went away because I was pretty sick”, czyli „z jednej strony to było okropne, bo pojechałem tam, będąc naprawdę chorym”. I zaraz potem drugą stronę: „in another way it was great, because it was a very safe environment with a bunch of people who were looking to sort out things in their life”. Zamknął to zdaniem, które brzmi jak cała filozofia utrzymywania trzeźwości: „But I don’t want to go back”.

Sam szacował, że problem z alkoholem ciągnął się za nim około piętnastu lat. Jako powód, dla którego w ogóle podjął decyzję o terapii, wskazywał wtedy małego syna. To ważny szczegół, bo w popularnym opowiadaniu tej historii przełom przypisuje się zwykle karierze — a Farrell mówił o rodzicielstwie.

Ta historia ma jeszcze jeden element, który zwykle wypada z podsumowań. W 2018 roku Farrell wrócił do ośrodka dobrowolnie i prewencyjnie, bez złamania abstynencji — jako świadome działanie zapobiegawcze. Dla mężczyzny, który wychodzi z uzależnienia, to prawdopodobnie najbardziej użyteczny fragment całego biogramu: trzeźwość nie jest jednorazową decyzją sprzed dwudziestu lat, tylko czymś, co trzeba serwisować.

McDonagh i Lanthimos, czyli drugie życie kariery

Pierwszym dużym filmem po odwyku był „In Bruges” (2008), pełnometrażowy debiut Martina McDonagha. Farrell zagrał Raya, młodego płatnego zabójcę, który podczas pierwszego zlecenia przypadkiem zabija dziecko i zostaje odesłany do Brugii, żeby przeczekać. Rola dała mu Złotego Globa dla najlepszego aktora w komedii lub musicalu na gali w 2009 roku oraz nominację do BAFTA.

Od tego momentu Farrell konsekwentnie wybierał reżyserów autorskich zamiast bezpiecznych ról. U Yorgosa Lanthimosa zagrał w „Lobsterze” (2015), za którego dostał nominację do Złotego Globa, oraz w „Zabiciu świętego jelenia” (2017). Był w „Wdowach” Steve’a McQueena (2018), w kameralnym „After Yang” (2021) i w „Trzynastu życiach” Rona Howarda (2022) jako nurek jaskiniowy John Volanthen.

„Lobster” był anglojęzycznym debiutem Lanthimosa i pokazał, w którą stronę Farrell chce iść: dystopijna opowieść science fiction, w której samotni ludzie mają czterdzieści pięć dni na znalezienie partnera, inaczej zostają zamienieni w wybrane przez siebie zwierzę. Farrell gra Davida — postać spowolnioną, wyciszoną, konsekwentnie pozbawioną jakiejkolwiek charyzmy. Trudno o dalszy punkt od tego, czym handlował w Hollywood dziesięć lat wcześniej.

Szczyt przyszedł z powrotem do McDonagha. W „Duchach Inisherin” (2022) Farrell zagrał Pádraica Súilleabháina, prostodusznego mieszkańca wyspy, którego jedyny przyjaciel z dnia na dzień przestaje się do niego odzywać. Na 79. festiwalu w Wenecji dostał za tę rolę Puchar Volpiego dla najlepszego aktora, a McDonagh nagrodę za scenariusz. Potem był Złoty Glob w styczniu 2023, nominacja do BAFTA i pierwsza w karierze nominacja do Oscara — jedna z dziewięciu, jakie zebrał ten film.

Oz Cobb, czyli aktor schowany pod protetyką

W „Batmanie” (2022) Farrell zagrał Oswalda „Oza” Cobba pod charakteryzacją zaprojektowaną przez Mike’a Marino tak gruntowną, że część widzów nie rozpoznała aktora w napisach końcowych. Rola drugoplanowa rozrosła się do samodzielnego serialu: „Pingwin” miał premierę na HBO 19 września 2024 roku, zakończył się 10 listopada, liczył osiem odcinków.

To był najlepszy sezon nagrodowy w telewizyjnej części jego kariery. Farrell wygrał Złotego Globa dla najlepszego aktora w serialu limitowanym (styczeń 2025), SAG Award przyznawaną przez środowisko aktorskie i Critics Choice. Serial zebrał 24 nominacje do Emmy, a Cristin Milioti wygrała w kategorii aktorskiej. Farrell swojej nominacji nie zamienił na statuetkę — na 77. gali Emmy nagrodę dostał Stephen Graham za „Adolescence”.

Gdzie jest dzisiaj

Najważniejszy projekt Farrella ostatnich lat nie jest filmem. W sierpniu 2024 roku aktor uruchomił Colin Farrell Foundation, która wspiera dorosłe osoby z niepełnosprawnością intelektualną i ich rodziny. Powód jest osobisty: jego starszy syn James, urodzony 12 września 2003 roku, ma zespół Angelmana — rzadkie zaburzenie genetyczne, o którym Farrell powiedział publicznie w 2007 roku. Fundacja zajmuje się dorosłymi, bo to moment, w którym system opieki zwykle przestaje działać, a rodzice zostają sami.

Zawodowo Farrell dzieli czas między kino autorskie a duże franczyzy. W 2024 roku poprowadził serial „Sugar” dla Apple TV+ jako prywatny detektyw John Sugar; platforma zamówiła drugi sezon, zapowiadany na czerwiec 2026. W 2025 roku wszedł do kin z „Ballad of a Small Player” i „A Big Bold Beautiful Journey”. Do postaci Oza Cobba ma wrócić w kolejnej części „Batmana”.

Wychodzi z tego kariera, która nie potoczyła się według żadnego planu. Farrell wszedł do zawodu bocznymi drzwiami, przez pięć lat grał wersję siebie napędzaną alkoholem, a pozycję, którą ma dziś, zbudował dopiero po czterdziestce — na rolach, w których nie ma nic z gwiazdorskiego uroku z początku lat dwutysięcznych. Buntownikiem z wyboru okazał się nie wtedy, gdy urządzał sceny w hotelach, tylko wtedy, gdy zaczął odmawiać ról, które byłyby dla niego oczywiste.