Kobiece fantazje seksualne: co naprawdę pokazują badania

Pytanie „o czym ona fantazjuje” prawie zawsze pada w formie, która z góry psuje odpowiedź: zakłada, że istnieje jedna lista, taka sama dla wszystkich kobiet, i wystarczy ją zdobyć. Badania nad fantazjami seksualnymi mówią co innego. Kiedy przepytuje się tysiące osób, okazuje się, że rozkłady fantazji kobiet i mężczyzn w dużym stopniu się na siebie nakładają, a różnice, które faktycznie widać, są mniejsze niż to, co podpowiada popkultura. Największa zmienność nie leży między płciami, tylko między poszczególnymi osobami.

Co właściwie mierzą badania nad fantazjami

Najczęściej cytowany zestaw danych pochodzi z badania Christiana Joyala i współpracowników, opublikowanego w 2015 roku w „The Journal of Sexual Medicine”. Zespół przepytał 1516 dorosłych z Quebecu (799 kobiet i 717 mężczyzn), prosząc o ocenę 55 różnych scenariuszy seksualnych. Wniosek, który autorzy postawili w tytule pracy, brzmiał: co właściwie jest „nietypową” fantazją? Odpowiedź okazała się niewygodna dla amatorów diagnozowania cudzych głów. Spośród 55 scenariuszy tylko dwa spełniły statystyczne kryterium rzadkości. Zdecydowana większość mieściła się w kategorii powszechnych, czyli deklarowanych przez ponad połowę badanych.

Trzeba od razu dodać zastrzeżenie, które robią sami autorzy: to badania ankietowe na ochotnikach. Ludzie, którzy zgadzają się wypełnić szczegółowy kwestionariusz o życiu seksualnym, bywają bardziej otwarci niż ci, którzy odmawiają, więc liczby warto czytać jako porządek wielkości, a nie precyzyjny odsetek populacji. Do tego deklaracja o fantazji mówi o tym, co komuś przechodziło przez głowę, i nic ponadto.

Rozkłady fantazji kobiet i mężczyzn w dużej mierze się pokrywają

W badaniu Joyala motywy związane z uległością i dominacją okazały się powszechne po obu stronach. Fantazję o byciu zdominowaną seksualnie zadeklarowało około 65 procent kobiet i około 53 procent mężczyzn. Odwrotny scenariusz, czyli dominowanie nad partnerem, wskazało około 47 procent kobiet i około 60 procent mężczyzn. Fantazję o byciu związanym zgłosiło mniej więcej po połowie badanych z obu grup. To nie są dwa osobne światy, tylko dwa mocno zachodzące na siebie rozkłady z przesunięciem o kilkanaście punktów procentowych.

Podobny obraz wyłania się z ankiety Justina Lehmillera, seksuologa z Kinsey Institute, który na potrzeby książki „Tell Me What You Want” przebadał ponad cztery tysiące Amerykanów. Lehmiller wyodrębnił siedem głównych motywów fantazji, w tym seks wieloosobowy, BDSM, nowość i eksplorację, tematy tabu oraz namiętność i bliskość emocjonalną. Kluczowy wynik: te same siedem kategorii pojawiało się u zdecydowanej większości badanych niezależnie od płci, orientacji i wieku. Zmieniały się proporcje i szczegóły, nie repertuar.

Wniosek praktyczny jest prosty: jeśli układasz sobie w głowie listę „typowo kobiecych” fantazji, budujesz ją na przesunięciu rzędu kilkunastu punktów procentowych i traktujesz jak podział zerojedynkowy.

Gdzie różnice są realne i jak duże

Różnice istnieją i nie ma sensu ich zamiatać. W danych Joyala fantazję o zmuszaniu kogoś do seksu zadeklarowało około 22 procent mężczyzn i około 11 procent kobiet. To jedna z wyraźniejszych asymetrii w całym zestawie. Klasyczny przegląd literatury autorstwa Harolda Leitenberga i Kris Henning, opublikowany w 1995 roku w „Psychological Bulletin”, opisał inną powtarzalną prawidłowość: w opisach fantazji kobiet częściej pojawia się kontekst emocjonalny i relacyjny, w opisach mężczyzn częściej dosłowność i warstwa wizualna. Ten sam przegląd odnotował, że różnice w częstotliwości fantazjowania widać głównie w kontekście masturbacji, a zacierają się przy fantazjach towarzyszących seksowi z partnerem lub zwykłemu marzeniu na jawie.

Problem zaczyna się tam, gdzie statystyka grupowa zostaje użyta jako opis konkretnej osoby. Średnia z próby tysiąca kobiet nie mówi ci:

• czy Twoja partnerka w ogóle mieści się blisko tej średniej, czy siedzi na którymś krańcu rozkładu,
• jak często dana fantazja jej towarzyszy, bo badania mierzą przede wszystkim fakt jej wystąpienia, a nie natężenie,
• czy fantazja jest dla niej czymś, co chciałaby przenieść do sypialni, czy przeciwnie, ma sens wyłącznie w wyobraźni,
• w jakiej roli sama siebie w tej fantazji umieszcza, bo ten sam scenariusz bywa opowiadany z zupełnie różnych perspektyw.

Fantazja o uległości to nie deklaracja zgody

Najczęściej przekręcanym wynikiem w całym temacie są tak zwane fantazje o przymuszeniu. Jenny Bivona i Joseph Critelli opublikowali w 2009 roku w „The Journal of Sex Research” badanie na próbie 355 studentek, w którym 62 procent badanych przyznało, że miało kiedykolwiek fantazję o wymuszonym seksie. Mediana częstotliwości wypadła w okolicach kilku razy w roku, a kilkanaście procent kobiet deklarowało taką fantazję przynajmniej raz w tygodniu.

Znacznie ciekawsze jest to, co badaczki i badacze ustalili o samej treści tych fantazji. Układały się one na kontinuum od erotycznych do awersyjnych: około 45 procent badanych opisało swoją jako wyłącznie erotyczną, około 9 procent jako wyłącznie nieprzyjemną, a blisko połowa jako mieszankę obu. To nie jest jednorodne zjawisko, które można podsumować jednym zdaniem.

Jest też różnica, której żadna liczba nie odda, a która decyduje o wszystkim. W fantazji autorka scenariusza ma pełną kontrolę nad tym, kto się w nim pojawia, co robi i kiedy scena się kończy. Utrata kontroli jest tam elementem fabuły, nie faktem. W rzeczywistości kontrola zostaje realnie odebrana i nie ma między tymi sytuacjami żadnego mostu. Dlatego wiedza o istnieniu takich fantazji jest bezużyteczna jako podstawa do czegokolwiek, co miałoby być „niespodzianką”. Każde przełożenie scenariusza na praktykę wymaga wcześniejszej rozmowy, jasnej reguły przerwania i pewności, że wychodzicie z tego z tego samego powodu, z którego weszliście.

Reakcja ciała nie odpowiada na pytanie, czego ona chce

Tu pojawia się najsilniej udokumentowana różnica między płciami w całej tej literaturze, i akurat o niej mało kto wie. Meredith Chivers z Queen’s University wraz ze współpracownikami opublikowała w 2010 roku w „Archives of Sexual Behavior” metaanalizę 132 badań laboratoryjnych z lat 1969–2007, obejmujących ponad 2500 kobiet i blisko 1900 mężczyzn. Sprawdzano w nich, jak bardzo deklarowane podniecenie pokrywa się z podnieceniem mierzonym fizjologicznie. U mężczyzn zgodność była wysoka, korelacja rzędu 0,66. U kobiet znacznie niższa, około 0,26.

Wcześniejsza praca tego samego zespołu, opublikowana w 2004 roku w „Psychological Science”, pokazała dodatkowo, że reakcja genitalna kobiet jest mniej „kategorialnie specyficzna” niż u mężczyzn, czyli słabiej różnicuje bodźce według tego, co dana osoba deklaruje jako pociągające. Konsekwencja dla ciebie jest bardzo konkretna: fizjologia kobiecego ciała jest kiepskim wskaźnikiem tego, czego ta kobieta chce. Odczytywanie reakcji ciała jako odpowiedzi na pytanie o pragnienie jest w świetle tych danych po prostu błędem pomiarowym. Odpowiedź da tylko ona, słowami.

Co z tego wynika w praktyce

Najlepszy użytek z tych badań nie polega na zdobyciu listy, tylko na porzuceniu założenia, że taka lista istnieje. Kilka rzeczy, które z danych wynikają wprost:

• Repertuar jest wspólny, proporcje indywidualne. Zakładanie, że partnerka „na pewno” ma jakąś fantazję, bo ma ją większość kobiet w ankiecie, to zgadywanie z dokładnością rzutu monetą.
• Nietypowość jest rzadsza, niż się wydaje. Skoro w badaniu Joyala prawie wszystkie z 55 scenariuszy okazały się powszechne, to reakcja „to dziwne” na cudze wyznanie mówi więcej o Twojej kalibracji niż o niej.
• Fantazja to nie plan. Deklaracja, że coś pojawia się w wyobraźni, nie jest deklaracją chęci zrealizowania tego w praktyce, a dane o fantazjach o przymuszeniu pokazują to najdobitniej.
• Rozmowa jest jedynym narzędziem pomiarowym, jakie masz. Nie obserwacja, nie wnioskowanie z reakcji ciała, nie ekstrapolacja z pornografii ani z tego, co mówią koledzy.
• Odpowiedź „nie wiem” jest pełnoprawna. Część osób nie ma gotowego katalogu i formułuje go dopiero w rozmowie. Presja na natychmiastową listę zwykle kończy się tym, że dostajesz odpowiedź wymyśloną pod Twoje oczekiwania.

Jeśli szukasz jednego zdania do zapamiętania: badania są zgodne co do tego, że kobiece i męskie fantazje to w dużej mierze ten sam zbiór motywów w różnych proporcjach, a zmienność między konkretnymi osobami jest większa niż między płciami. Dlatego wszystko, co naprawdę da się zrobić z tą wiedzą, to przestać zgadywać i zapytać.