Zdrada emocjonalna: cienka linia między przyjaźnią a zdradą

pexels timur weber 8560647

W pigułce: Zdrada emocjonalna to relacja, w której ktoś spoza związku przejmuje bliskość i zwierzenia należne partnerce, bez kontaktu fizycznego. Granica nie jest uniwersalna, ale dobrym testem jest przejrzystość: jeśli coś ukrywasz, prawdopodobnie już ją przekroczyłeś.

  • Badania pokazują, że zachowania emocjonalne i internetowe to najbardziej niejednoznaczny obszar niewierności, a własne zachowania oceniamy łagodniej niż partnera.
  • Klasyczny wynik Bussa (1992) o różnicach płci w zazdrości został mocno podważony w przeglądzie Harris (2003).
  • Pociąg w przyjaźni damsko-męskiej jest częsty i badani częściej uznają go za koszt niż korzyść.
  • Sygnały ostrzegawcze: ta osoba pierwsza dowiaduje się o ważnych sprawach, kasujesz wiadomości, szukasz okazji do spotkań.
  • Metaanaliza z 2020 r. pokazuje duży efekt terapii par na satysfakcję ze związku, a pary po zdradzie też się poprawiają.

Zdrada emocjonalna rzadko zaczyna się od decyzji. Zaczyna się od rozmów, które są coraz dłuższe, od żartów, których partnerka by nie zrozumiała, i od tego, że o pewnych sprawach jako pierwsza dowiaduje się ktoś inny. Psychologia nie daje jednej linijki, która oddziela przyjaźń od zdrady, ale daje kilka całkiem użytecznych narzędzi, żeby zobaczyć, po której stronie stoisz.

Czym właściwie jest zdrada emocjonalna

Najprostsza robocza definicja: to relacja z osobą spoza związku, która przejmuje część bliskości, zaufania i zwierzeń zarezerwowanych dotąd dla partnerki, choć do kontaktu fizycznego nie dochodzi. Kluczowe jest przesunięcie, a nie sama sympatia. Lubienie koleżanki z pracy nikogo nie krzywdzi. Problem zaczyna się wtedy, gdy ta osoba staje się twoim głównym powiernikiem, a dom dostaje resztki.

Warto wiedzieć, że nawet terapeuci nie mają tu wspólnej definicji. W jakościowym badaniu Mollera i Vosslera (2015) doświadczeni terapeuci par opisywali „bogatą sieć sprzecznych definicji” niewierności, zarówno u siebie, jak i u swoich klientów. Autorzy wnioskują, że to, co uznajemy za zdradę, jest w dużej mierze kwestią umowy społecznej i umowy w konkretnej parze. W praktyce oznacza to, że twoja granica i granica twojej partnerki mogą leżeć w różnych miejscach, dopóki o nich nie porozmawiacie.

Co boli bardziej: zdrada emocjonalna czy seksualna?

Najczęściej cytowane badanie w tym temacie to praca Davida Bussa i współpracowników z 1992 roku („Psychological Science”). Uczestnicy wybierali, co bardziej by ich zabolało: seksualna czy emocjonalna niewierność partnera. Mierzono też reakcje fizjologiczne (tętno, przewodnictwo skóry, napięcie mięśnia marszczącego brwi) podczas wyobrażania sobie obu scenariuszy. Autorzy raportowali duże różnice między płciami: mężczyzn mocniej poruszała zdrada seksualna, kobiety zdrada emocjonalna. Wyjaśnienie ewolucyjne brzmiało tak, że mężczyzna ryzykuje niepewność ojcostwa, a kobieta utratę zaangażowania i zasobów partnera.

Ten obraz szybko doczekał się krytyki. C.R. Harris w przeglądzie z 2003 roku („Personality and Social Psychology Review”) przeanalizowała po kolei wszystkie linie dowodów: deklaracje w ankietach, pomiary fizjologiczne, dane o przemocy domowej i przypadki chorobliwej zazdrości. Wniosek: z hipotezą zgadzał się w zasadzie jeden typ pomiaru, czyli wymuszony wybór w hipotetycznym scenariuszu, a przeczyło mu kilka innych, w tym opisy reakcji na prawdziwą, a nie wyobrażoną zdradę. Harris proponuje wyjaśnienie społeczno-poznawcze zamiast wrodzonego modułu.

Zobacz:  Dlaczego pies boi się burzy i jak mu pomóc

Dla faceta w związku wniosek jest praktyczny: nie zakładaj, że „skoro do niczego nie doszło, to nie ma sprawy”. Dla wielu osób, niezależnie od płci, emocjonalne zaangażowanie partnera w kogoś innego jest równie bolesne jak seks, a czasem bardziej, bo trudniej je zamknąć jednym wyznaniem.

Gdzie ludzie stawiają granicę i czym są mikro-zdrady online

Ashley Thompson i Lucia O’Sullivan zbudowały kwestionariusz definicji niewierności (Definitions of Infidelity Questionnaire, „Journal of Sex Research”, 2016). Analiza czynnikowa wyodrębniła cztery grupy zachowań:

  • seksualne i jawnie erotyczne,
  • technologiczne i internetowe (np. flirt w wiadomościach, wymiana zdjęć, profil na portalu randkowym),
  • emocjonalne i czułe (zwierzenia, okazywanie uczuć, intymne rozmowy),
  • samotne (np. fantazjowanie o kimś, oglądanie treści erotycznych).

Badani zgodnie uznawali zachowania seksualne za zdradę w największym stopniu. Pozostałe trzy kategorie oceniano jako zdradę w mniejszym stopniu i właśnie tam panowała największa niejednoznaczność. Mężczyźni oceniali zachowania łagodniej niż kobiety.

Drugie badanie tych samych autorek („Journal of Relationships Research”, 2016, 810 dorosłych) pokazało coś mniej wygodnego. Uczestnicy oceniali własne zachowania łagodniej niż identyczne zachowania partnera, ale tylko w kategoriach emocjonalnej i internetowej. Przy seksie takiej taryfy ulgowej nie było. Wielu badanych przyznało też, że robiło rzeczy, które sami uznawali za niewierność, zwłaszcza w tych dwóch kategoriach.

To dobrze opisuje zjawisko, które w mediach nazywa się mikro-zdradą (ang. micro-cheating). W literaturze naukowej to nie jest osobna, zdefiniowana kategoria, raczej potoczna nazwa dla drobnych zachowań z obszaru online i emocjonalnego: polubienia i reakcje pod zdjęciami tej jednej osoby, prywatne wątki prowadzone późnym wieczorem, kasowanie rozmów, ukrywanie powiadomień, zapisany kontakt pod neutralną nazwą. Każde z osobna bywa niewinne. Razem tworzą wzór, a według danych Thompson i O’Sullivan to dokładnie ten obszar, w którym najłatwiej oszukać samego siebie.

Przyjaźń z kobietą a pociąg: co mówią badania

April Bleske-Rechek i David Buss (2001, „Personality and Social Psychology Bulletin”) pytali, dlaczego ludzie zawiązują przyjaźnie z osobami płci przeciwnej. Mężczyźni częściej niż kobiety wskazywali pociąg seksualny i chęć zbliżenia jako powód nawiązania znajomości, a brak seksu jako powód jej zakończenia. Kobiety wyżej ceniły poczucie ochrony.

W późniejszym badaniu tego zespołu („Benefit or burden? Attraction in cross-sex friendship”, „Journal of Social and Personal Relationships”, 2012) młodzi mężczyźni deklarowali większy pociąg do przyjaciółki niż ona do nich, niezależnie od tego, czy ktoś z nich był w związku. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni, młodsi i w średnim wieku, częściej wymieniali ten pociąg jako koszt przyjaźni niż jako korzyść. Młodsze kobiety i osoby w średnim wieku, które czuły silniejszy pociąg do przyjaciela, były mniej zadowolone z własnego związku.

Polskie badaczki Aleksandra Szymków i Natalia Frankowska (2022, „Evolutionary Psychology”) badały osoby w stałych związkach, które miały przyjaciela płci przeciwnej. U mężczyzn zainteresowanie seksualne przyjaciółką najmocniej przewidywała jej atrakcyjność fizyczna. U kobiet efekt ten zależał od cech własnego partnera, wsparcia, jakie od niego dostają, i satysfakcji ze związku.

Zobacz:  Bestia w nas? Co biologia naprawdę mówi o agresji człowieka i szympansa

Wniosek nie brzmi „zerwij kontakt z koleżankami”. Przyjaźń damsko-męska istnieje, ale częściej niż przyjaźń z kumplem ma w tle dodatkową zmienną. Pociąg sam w sobie jest informacją, a nie zdradą. Zdrada emocjonalna zaczyna się tam, gdzie tę informację ukrywasz i zaczynasz wokół niej układać kawałek swojego życia.

Sygnały ostrzegawcze: po czym poznać, że przesadziłeś

Najprostsze narzędzie to test przejrzystości. Czy opowiedziałbyś partnerce o tej rozmowie tym samym tonem, którym ją prowadziłeś? Czy pokazałbyś jej wątek bez wcześniejszego przewijania? Czy zachowywałbyś się tak samo, gdyby siedziała obok? Trzy razy „nie” to jeszcze nie dowód winy, ale wyraźny znak, że zaczynasz prowadzić równoległe życie. Inne sygnały:

  • ta osoba jako pierwsza dowiaduje się o awansie, kłótni w rodzinie czy wynikach badań,
  • szukasz okazji do „przypadkowych” spotkań i układasz pod nie plan dnia,
  • zmieniasz ustawienia telefonu, kasujesz wiadomości albo odkładasz go ekranem w dół,
  • narzekasz na partnerkę przed tą osobą i czujesz, że ona rozumie cię lepiej,
  • tłumaczysz się z czasu spędzonego z nią, zanim ktokolwiek zapyta.

Przydaje się tu pojęcie „ześlizgiwania się kontra decydowania” (sliding versus deciding), które psycholog S.M. Stanley i współpracownicy stosują do ważnych progów w związkach. W badaniu Owena, Rhoades i Stanleya (2013) na 252 osobach ci, którzy deklarowali bardziej przemyślany sposób podejmowania decyzji w związku, byli bardziej oddani partnerowi, bardziej zadowoleni z relacji i rzadziej angażowali się w relacje poza nią. W przyjaźni działa to podobnie: nikt nie postanawia „od dziś zdradzam emocjonalnie”, tylko się ześlizguje. Granice zaczynają działać, gdy zamieniasz ześlizg w decyzję i nazywasz na głos, co się dzieje.

Gdy partnerka mówi, że ta przyjaźń jej przeszkadza

Domyślna reakcja to kontratak: „przesadzasz”, „jesteś zazdrosna”. Taka odpowiedź zamyka temat na kilka dni i zostawia go otwartym na lata, bo pytanie, które naprawdę padło, dotyczy tego, gdzie ona jest w twojej hierarchii bliskości.

Warto rozdzielić dwie sytuacje. Pierwsza to kontrola: partnerka nie akceptuje żadnych znajomych kobiet, sprawdza telefon, żąda odcięcia wszystkich. Wtedy rozmowa powinna dotyczyć jej lęku i waszego zaufania. Druga to konkretna obserwacja: wracasz z tych spotkań rozdrażniony, wiesz więcej o tamtej osobie niż o domu, coś zaczęło być zasłaniane. Rozróżnisz je pytaniem „co konkretnie zauważyłaś?”. Na to pytanie rzetelna obserwacja odpowiada bez trudu.

Jeśli chodzi o drugą sytuację, ustalajcie konkrety zamiast deklaracji. „Nic się nie dzieje” niczego nie zmienia. Zmienia ustalenie typu: spotykamy się we troje, koniec z nocnymi rozmowami, nie opowiadam jej o naszych kłótniach. Dobre ustalenie jest sprawdzalne i obie strony są w stanie je unieść. Bywa też, że przyjaźni nie da się przemodelować, bo pociąg jest obustronny albo ktoś liczy na więcej. Wtedy uczciwe jest ograniczenie kontaktu, powiedziane wprost także tej drugiej osobie.

Zobacz:  Co powinieneś wiedzieć o narcyzmie seksualnym

Rozmowa, odbudowa zaufania i terapia par

Jeśli granica została przekroczona, odbudowa zaczyna się od wzięcia odpowiedzialności i przejrzystości, a nie od przekonywania, że „przecież do niczego nie doszło”. Partnerka musi mieć możliwość zadania pytań i dostania prawdziwych odpowiedzi. To trwa miesiącami, a nie tygodniami.

Dane o terapii są tu raczej optymistyczne. W metaanalizie Roddy’ego i współpracowników (2020, „Journal of Consulting and Clinical Psychology”; 58 badań, 2092 pary) terapia par miała duży efekt na satysfakcję ze związku, podczas gdy pary czekające na terapię nie poprawiały się istotnie. Poprawa obejmowała też komunikację i bliskość emocjonalną i zwykle utrzymywała się w czasie. Ograniczenie: badania obejmowały wyłącznie pary heteroseksualne.

Co z parami po zdradzie? W badaniu Atkinsa i współpracowników (2005) pary z romansem zaczynały terapię w gorszym stanie niż pozostałe, ale te, w których zdrada została ujawniona przed terapią lub w jej trakcie, poprawiały satysfakcję szybciej niż pary bez zdrady. Była to jednak mała, eksploracyjna próba (19 par). W większym badaniu z Niemiec i Austrii (Atkins i in., 2010; 145 par ze zdradą wobec 385 bez niej) pary po zdradzie poprawiały się do końca terapii i dalej przez pół roku, a w obserwacji kontrolnej nie różniły się statystycznie od pozostałych. Te badania dotyczyły niewierności w szerokim sensie, ale dobrze pokazują, że kryzys zaufania nie musi oznaczać końca związku.

Jeśli rozmowy kręcą się w kółko, pojawia się bezsenność, przewlekłe przygnębienie albo myśli o zrobieniu sobie krzywdy, warto pójść do psychologa lub psychoterapeuty, a przy objawach depresji do lekarza.

Źródła:

Share this article
Shareable URL
Prev Post

Energia na co dzień: 5 skutecznych patentów

Next Post

Przepisy na drinki na specjalne okazje – smak i zdrowie w jednym

Comments 1
Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Read next