Ciągłe uczucie senności i zmęczenia, problemy z koncentracją czy większa podatność na infekcje – to tylko wybrane objawy anemii, na którą bardziej narażone są m.in. osoby intensywnie uprawiające sport. Jaki wpływ może mieć anemia na ich wydolność fizyczną?
Czym jest anemia i jakie mogą być jej przyczyny?
Anemia (inaczej niedokrwistość) to stan, w którym dochodzi do spadku poziomu hemoglobiny poniżej poziomu prawidłowego dla danej płci i wieku. Hemoglobina jest białkiem odpowiedzialnym za transport tlenu do wszystkich tkanek organizmu, dlatego jej niedobór prowadzi do pogorszenia funkcjonowania wielu narządów.
W zależności od stopnia nasilenia wyróżnia się anemię łagodną, umiarkowaną i ciężką. Objawy mogą narastać stopniowo i obejmować m.in. osłabienie, bladość skóry, zawroty głowy czy duszność.
Najczęstszą postacią niedokrwistości jest anemia z niedoboru żelaza. Pierwiastek ten stanowi kluczowy składnik hemoglobiny i warunkuje prawidłową budowę oraz funkcjonowanie krwinek czerwonych. Część żelaza krąży we krwi, gdzie jest związana z białkiem transportowym (transferyną) i jest na bieżąco wykorzystywana do produkcji hemoglobiny. Druga część stanowi zapas magazynowany głównie w wątrobie w postaci ferrytyny i hemosyderyny. Gdy dochodzi do niedoboru żelaza, najpierw wyczerpują się zapasy, a następnie zmniejsza się ilość żelaza we krwi. W efekcie krwinki czerwone są mniejsze i zawierają mniej hemoglobiny, co prowadzi do rozwoju objawów anemii.
Przyczyny anemii z niedoboru żelaza
Przyczyny niedokrwistości z niedoboru żelaza są różnorodne.Najczęściej wynika ona z utraty krwi. U kobiet w wieku rozrodczym istotnym czynnikiem są obfite miesiączki. Do utraty krwi, która może prowadzić do niedokrwistości z niedoboru żelaza, może dochodzić także w przebiegu choroby wrzodowej, nowotworów żołądka lub jelita grubego.
W niektórych przypadkach anemia jest związana ze stosowaniem wybranych leków przeciwzapalnych i przeciwkrzepliwych (mogą zwiększać ryzyko krwawień), chorobami pasożytniczymi czy urazami. Może rozwinąć się także po operacjach, a także u wielokrotnych dawców krwi oraz u osób przewlekle dializowanych.
Inną przyczyną niedokrwistości z niedoboru żelaza jest zwiększone zapotrzebowanie na ten pierwiastek – zwłaszcza w okresie dojrzewania, ciąży, laktacji czy podczas intensywnego wysiłku fizycznego. Zdarza się też, że żelazo jest dostarczane do organizmu w odpowiednich ilościach, ale jego wchłanianie jest zaburzone np. w wyniku celiakii czy przewlekłych stanów zapalnych błony śluzowej żołądka.
Jakie są objawy anemii?
Jednym z najczęstszych i najwcześniej pojawiających się objawów anemii jest ogólne osłabienie i łatwa męczliwość, co może przekładać się na efektywność treningów i wyniki sportowe. Osoby z anemią często odczuwają brak energii nawet przy niewielkim wysiłku fizycznym, mają trudności z wykonywaniem codziennych czynności i szybciej potrzebują odpoczynku. Pojawiają się u nich również objawy ze strony układu nerwowego: bóle i zawroty głowy czy pogorszenie koncentracji i trudności z utrzymaniem uwagi.
Charakterystycznym objawem niedokrwistości jest też bladość skóry i błon śluzowych, możliwe jest też nadmierne wypadanie włosów i pogorszenie ich kondycji. Zmiany mogą objąć również paznokcie, które stają się kruche, z widocznymi podłużnymi prążkami i rowkami. Często obserwuje się także suchość skóry oraz jej zwiększoną wrażliwość. U niektórych osób dochodzi także do zmian w obrębie języka – jego powierzchnia staje się wygładzona, może towarzyszyć temu ból, pieczenie lub uczucie dyskomfortu podczas jedzenia.
W cięższych przypadkach anemii może pojawić się również uczucie duszności (szczególnie podczas wysiłku fizycznego), a także kołatanie serca. Objawy te są wynikiem prób kompensacji niedoboru tlenu – serce zaczyna pracować szybciej, aby dostarczyć większą ilość krwi do tkanek.
Anemia a sport – wpływ niedoboru żelaza u sportowców na wydolność fizyczną
Żelazo jest pierwiastkiem niezwykle ważnym dla prawidłowego funkcjonowania organizmu sportowców i osiągania przez nich dobrych wyników sportowych. Wchodzi w skład hemoglobiny, odpowiedzialnej za transport tlenu w organizmie i mioglobiny, która magazynuje tlen w mięśniach. Uczestniczy także w pracy wielu enzymów, wspiera funkcjonowanie układu nerwowego i odpornościowego oraz bierze udział w wielu reakcjach enzymatycznych.
Zbyt mała ilość hemoglobiny ogranicza transport tlenu do mięśni, co skutkuje szybszym narastaniem zmęczenia i obniżeniem tolerancji wysiłku fizycznego. Treningi stają się mniej efektywne, a osiągane wyniki sportowe ulegają pogorszeniu, ponieważ zawodnik może odczuwać przewlekłe osłabienie, brak energii oraz trudności z regeneracją po wysiłku.
Utrzymujący się niedobór żelaza wpływa nie tylko na kondycję fizyczną, ale także na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego. Pogorszeniu może ulec koncentracja i zdolność podejmowania szybkich decyzji, co w wielu dyscyplinach ma bardzo duże znaczenie. Dodatkowo obniża się odporność organizmu i zwiększa podatność na infekcje, które wykluczają z treningów. W cięższych przypadkach mogą pojawić się zaburzenia rytmu serca oraz objawy obniżonego nastroju.
Anemia sportowa – czym jest?
Anemia sportowa (nazywana też czasem pseudoanemią rozcieńczeniową) występuje u osób, które uprawiają sport regularnie. Charakteryzuje się spadkiem hematokrytu i niższym stężeniem hemoglobiny, przy prawidłowej masie erytrocytów. Wynika ze wzrostu objętości osocza następującego w ciągu kilku dni od intensywnego treningu.
Anemia a sport – jakie zmiany warto wprowadzić w planie treningowym?
Niedokrwistość z niedoboru żelaza daje objawy, które mogą utrudniać zarówno codzienne funkcjonowanie, jak i treningi. W związku z tym na czas leczenia, do momentu poprawy wyników badań i samopoczucia, zalecane są zmiany w planie treningowym, aby odciążyć organizm.
- Anemia a bieganie: zaleca się modyfikację planu treningowego, aby był mniej obciążający. Dotyczy to przede wszystkim biegaczy długodystansowych, którzy są bardziej narażeni na niedokrwistość z niedoboru żelaza.
- Anemia a ćwiczenia na siłowni: należy unikać zbyt intensywnych i długich treningów. Warto też uwzględnić dłuższe przerwy między seriami ćwiczeń i czas na regenerację organizmu.
Decyzję należy podejmować w porozumieniu z lekarzem, na podstawie wyników badań.
Warto zauważyć, że niezależnie od uprawianej dyscypliny osoby intensywnie uprawiające sport powinny regularnie wykonywać badania krwi (w tym morfologię krwi i oznaczenie poziomu ferrytyny) – są one dostępne w pakietach badań dla sportowców np. w ALAB sport (https://alabsport.pl/pakiety).
Bibliografia
Hus, I., & Mastalerz-Migas, A. (2022). Algorytm różnicowania przyczyn niedokrwistości. Lekarz POZ, 8(1), 12-17.
https://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/170510,niedokrwistosc-z-niedoboru-zelaza, dostęp: 12.02.2026
https://www.wspolczesnadietetyka.pl/dietetyka-sportowa/anemia-a-wydolnosc-w-sporcie, dostęp: 12.02.2026
Artykuł sponsorowany.
