Andropauza to naturalny proces związany ze stopniowym starzeniem się organizmu mężczyzny i zmianami hormonalnymi zachodzącymi wraz z wiekiem. Choć przebiega inaczej niż menopauza u kobiet, może powodować szereg dolegliwości wpływających zarówno na samopoczucie psychiczne, jak i kondycję fizyczną. Charakterystyczne objawy, takie jak spadek libido, przewlekłe zmęczenie czy pogorszenie koncentracji, często skłaniają do poszukiwania przyczyny problemu. W diagnostyce andropauzy kluczową rolę odgrywają badania hormonalne, które pozwalają ocenić poziom testosteronu i innych parametrów związanych z funkcjonowaniem układu hormonalnego.
Andropauza – co to takiego, kiedy się zaczyna i jak długo trwa andropauza u mężczyzn?
Andropauza jest potocznym określeniem zespołu objawów związanych z postępującym wraz z wiekiem spadkiem stężenia testosteronu. W przeciwieństwie do menopauzy u kobiet, nie jest to jednak nagły proces prowadzący do całkowitego ustania funkcji rozrodczych. Obniżanie poziomu testosteronu następuje powoli (szacuje się, że spadek hormonu wynosi około 1% rocznie) i może rozciągać się na wiele lat, a mężczyzna nadal w pewnym stopniu zachowuje płodność. Co więcej, u części z nich proces ten przebiega niemal niezauważalnie, podczas gdy u innych prowadzi do wystąpienia wyraźnych objawów wpływających na jakość życia.
Na rozwój andropauzy wpływa nie tylko wiek, ale również styl życia, przewlekły stres, otyłość, niedostateczna aktywność fizyczna, zaburzenia snu oraz współistniejące choroby przewlekłe. Czynniki te mogą przyspieszać spadek poziomu testosteronu i nasilać związane z nim dolegliwości.
Kiedy dokładnie zaczyna się andropauza? W jakim wieku można zauważyć pierwsze objawy? Nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie. Pierwsze symptomy mogą pojawić się już u panów po czterdziestce, jednak najczęściej są obserwowane między 50. a 60. rokiem życia. Proces ten nie ma również określonego czasu trwania – tak, jak zostało to już wspomniane – może rozwijać się stopniowo przez wiele lat.
Rozpoznanie andropauzy opiera się przede wszystkim na ocenie objawów klinicznych oraz wyników badań laboratoryjnych. Najważniejsze jest oznaczenie poziomu testosteronu (które można wykonać w laboratoriach medycznych – np. w ALAB laboratoria), jednak lekarz może zlecić również ocenę innych parametrów hormonalnych, które pomagają ustalić przyczynę występujących dolegliwości.
[H3] Jakie badania potwierdzą andropauzę? W jakim wieku je wykonać?
Nie istnieje pojedyncze badanie, które jednoznacznie potwierdza andropauzę. Diagnoza opiera się na analizie objawów oraz wyników kilku badań hormonalnych. Do najważniejszych należą:
• przywołane już powyżej oznaczenie poziomu testosteronu – jest to podstawowe i najważniejsze badanie wykonywane w diagnostyce andropauzy. Testosteron odpowiada za utrzymanie libido, masy mięśniowej, gęstości kości, poziomu energii oraz prawidłowego samopoczucia psychicznego. Obniżone stężenie hormonu może wskazywać na niedobór androgenów związany z wiekiem;
• oznaczenie poziomu SHBG (globuliny wiążącej hormony płciowe) – SHBG jest białkiem odpowiedzialnym za transport testosteronu we krwi. Wraz z wiekiem jego stężenie może wzrastać, co powoduje zmniejszenie ilości biologicznie aktywnego testosteronu dostępnego dla tkanek. Oznaczenie SHBG pozwala ocenić poziom wolnego testosteronu, który często lepiej odzwierciedla rzeczywisty stan organizmu niż sam testosteron całkowity;
• oznaczenie poziomu LH – czyli hormonu luteinizującego (inaczej określanego również jako lutropina), produkowanego przez przysadkę mózgową i odpowiadającego za stymulowanie jąder do produkcji testosteronu. Jego oznaczenie pomaga określić, czy przyczyną niedoboru testosteronu są zmiany zachodzące w jądrach, czy też zaburzenia funkcjonowania przysadki mózgowej. Badanie LH jest szczególnie przydatne w różnicowaniu przyczyn zaburzeń hormonalnych oraz planowaniu dalszej diagnostyki.
Należy podkreślić, że nie istnieje jedna, sztywna granica wiekowa, po której każdy mężczyzna powinien wykonać badania w kierunku andropauzy. Znacznie ważniejszym sygnałem są charakterystyczne objawy sugerujące niedobór testosteronu – i to właśnie ich pojawienie się powinno skłonić do konsultacji lekarskiej i wykonania odpowiednich badań. Więcej informacji o samej andropauzie dostępnych jest w Centrum Wiedzy ALAB laboratoria.
Andropauza – objawy fizyczne i psychiczne. Które z nich są sygnałem do wykonania badań?
Objawy andropauzy mogą rozwijać się stopniowo i początkowo być mylone ze skutkami przemęczenia, stresu lub naturalnego starzenia się organizmu. Jeżeli utrzymują się przez dłuższy czas lub zaczynają wpływać na codzienne funkcjonowanie, należy rozważyć konsultację z lekarzem i wykonanie badań hormonalnych. Do najczęstszych objawów andropauzy należą:
• zaburzenia funkcji seksualnych i libido – jednym z najbardziej charakterystycznych symptomów jest zmniejszenie zainteresowania aktywnością seksualną. U części mężczyzn mogą pojawiać się również trudności z osiągnięciem lub utrzymaniem erekcji, rzadsze spontaniczne erekcje poranne oraz pogorszenie satysfakcji ze zbliżeń;
• przyrost masy ciała i obniżenie masy mięśniowej – spadek poziomu testosteronu sprzyja odkładaniu tkanki tłuszczowej, szczególnie w okolicy brzucha. Jednocześnie może dochodzić do stopniowej utraty masy i siły mięśniowej, nawet przy zachowaniu dotychczasowej aktywności fizycznej;
• obniżenie nastroju– objawy psychiczne związane z niedoborem testosteronu mogą obejmować drażliwość, wahania nastroju, poczucie przygnębienia czy utratę motywacji. W przypadku braku odpowiedniej reakcji, u pacjenta może dojść nawet do rozwoju depresji;
• spadek energii, problemy z koncentracją, „mgła mózgowa” i stałe zmęczenie – wielu pacjentów zgłasza przewlekłe zmęczenie, brak sił do wykonywania codziennych obowiązków oraz trudności z koncentracją. Charakterystycznym objawem może być także tak zwana mgła mózgowa, czyli uczucie spowolnienia procesów myślowych i pogorszenia pamięci;
• zaburzenia snu – aż do bezsenności – zmiany hormonalne mogą wpływać na jakość snu. Mężczyźni w okresie andropauzy skarżą się na trudności z zasypianiem, częste wybudzanie się w nocy oraz niewystarczającą regenerację organizmu podczas odpoczynku;
• uderzenia gorąca i zwiększona potliwość – choć objaw ten częściej kojarzony jest z menopauzą u kobiet, może występować również u mężczyzn. Nagłe uczucie gorąca, zaczerwienienie skóry i nadmierna potliwość są związane z zaburzeniami równowagi hormonalnej;
• inne symptomy – andropauzie mogą towarzyszyć również zmniejszenie gęstości kości (a co za tym idzie – zwiększenie ryzyka rozwoju osteoporozy), bóle mięśni i stawów, zaburzenia metaboliczne, pogorszenie wydolności fizycznej, obniżenie pewności siebie, pojawienie się zmian skórnych i łysienia androgenowego oraz mniejsza odporność na stres.
Należy pamiętać, że pojedynczy objaw nie musi oznaczać andropauzy – jeżeli jednak kilka dolegliwości i dokuczliwych symptomów występuje jednocześnie i utrzymują się one przez dłuższy czas, wskazana jest konsultacja z lekarzem oraz wykonanie badań hormonalnych. Odpowiednio przeprowadzona diagnostyka pozwala ustalić przyczynę problemów i wdrożyć postępowanie dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta.
Źródła:
1. Z. Zdrojewicz, „Andropauza – fakty i mity”, „Pediatria i Medycyna Rodzinna”, vol. 15, no. 4
2. Lek. med. D. Kubicz, mgr I. Majchrzyk, dr n. med. B. Wizner, „Czy można zapobiec starzeniu się?”, portal Medycyna Praktyczna – Geriatria, 16.09.2016
3. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/jak-zwiekszyc-poziom-testosteronu-w-naturalny-sposob-jak-zmienia-sie-on-wraz-z-wiekiem/
4. K. Walaszek, B. Tomala, I. Kowalska, A. Rej-Kietla, „Andropauza i proces starzenia się a jakość życia mężczyzn po 50. roku życia”, „Forum Medycyny Rodzinnej” 2017, tom 11, nr 5
5. M. Mędraś, „Andropauza i menopauza – dwie strony tego samego medalu”, „Przegląd Menopauzalny” 4/2002
