Czerwony ryż drożdżowy, sprzedawany jako „naturalna statyna”, faktycznie obniża zły cholesterol LDL — bo zawiera monakolinę K, związek chemicznie identyczny z lowastatyną, czyli statyną na recepcie dopuszczoną w USA w 1987 roku. W badaniach obniża LDL o 15–34 proc. wobec placebo, a więc mniej niż statyna w średniej dawce — statyny, zależnie od leku i dawki, ścinają LDL o 30–50 proc. Haczyk jest w dawce: zawartość substancji czynnej różni się między produktami ponad sześćdziesięciokrotnie, więc kupując opakowanie, nie wiesz, ile leku właściwie bierzesz.
Co pokazują badania
Dane zebrali kardiolodzy pytani przez amerykański „Men’s Health”, a liczbę 15–34 proc. podaje przegląd badań w czasopiśmie Nutrients. Statyny działają inaczej tylko w jednym sensie — są przewidywalne: blokują enzym, którym wątroba produkuje cholesterol, zmuszając ją do wyłapywania LDL z krwi, a dodatkowo wyciszają stan zapalny w ścianach tętnic i stabilizują już istniejącą blaszkę miażdżycową, co zmniejsza ryzyko zawału i udaru. Zastrzeżenie do tych 15–34 proc.: dotyczą produktów, które realnie zawierają sensowną ilość monakoliny K — a tego po etykiecie nie poznasz.
„To słaba statyna, tylko bez etykiety mówiącej ci, jaka to dawka” — podsumowuje Fadi Alameddine, kardiolog z Houston Methodist Cypress Hospital.
Dlaczego dawka jest loterią
Czerwony ryż drożdżowy to zwykły ryż fermentowany pleśnią Monascus purpureus (mimo nazwy nie jest to drożdże), która barwi ziarna na ciemnoczerwono. W Chinach i Azji Wschodniej od wieków służył jako barwnik, baza wina ryżowego i składnik tradycyjnej medycyny; na Zachodzie trafił na półkę z suplementami jako środek na cholesterol. Monakoliny powstają w trakcie fermentacji — i tu zaczyna się problem, bo ich ilość zależy od procesu produkcji, a nie od tego, co napisano na opakowaniu.
Analizy produktów wykazały, że część zawiera śladowe ilości monakoliny K albo nie ma jej wcale, a inne — dawki porównywalne ze statynami na recepcie. Dwa opakowania na tej samej półce mogą wyglądać identycznie i dostarczać skrajnie różne dawki. „Przy czerwonym ryżu drożdżowym zawartość substancji czynnej różni się między produktami ponad sześćdziesięciokrotnie, więc »dawka« to w praktyce loteria” — mówi Michael Farbaniec, kardiolog z Penn State Health. Jego zdaniem to nie naturalna alternatywa dla statyny, a nieuregulowana statyna w małej dawce przebrana za suplement.
Skutki uboczne nie znikają
Jeśli omijasz statyny z powodu bólów mięśni, czerwony ryż nie jest ucieczką: skoro monakolina K jest statyną, może wywołać te same działania niepożądane. Dochodzi do tego ryzyko typowe dla produktu fermentowanego — zanieczyszczenie cytryniną, produktem przemiany materii pleśni, który może uszkadzać nerki.
Przy okazji: same mięśniowe skutki statyn są mocno przeszacowane. W dużych badaniach klinicznych ponad 90 proc. dolegliwości mięśniowych zgłaszanych przez osoby przyjmujące statyny nie było spowodowane lekiem.
Co z tego dla ciebie
- Po zawale, stencie, bypassie lub udarze, przy cukrzycy albo LDL od 190 w górę — tu nie ma dyskusji, właściwym wyborem jest statyna na recepcie. Tak stawia granicę Alameddine.
- Niskie ryzyko sercowe i lekko podwyższone LDL — bez cukrzycy, bez wykrytej blaszki miażdżycowej, przy świadomej niechęci do statyn czerwony ryż może być sensowną opcją. Ale do ustalenia z lekarzem, nie samemu przy sklepowej półce.
- Jeśli już kupujesz, bierz produkt z certyfikatem niezależnej organizacji — np. USP albo NSF. To jedyna namiastka pewności, co jest w kapsułce i jak ją wyprodukowano.
- Zrób lipidogram przed startem i po 6–8 tygodniach — bez badania krwi nie masz żadnego sposobu, by stwierdzić, czy twoje opakowanie w ogóle działa.
