Energia na co dzień: 5 skutecznych patentów

8924

W pigułce: Najwięcej energii odzyskasz, śpiąc regularnie co najmniej 7 godzin, ruszając się codziennie (nawet lekko), odstawiając kofeinę na minimum 6 godzin przed snem, pijąc wodę w ciągu dnia i łapiąc światło dzienne. Jeśli mimo tego zmęczenie trwa tygodniami, sprawdź u lekarza m.in. żelazo, tarczycę i cukier.

  • Konsensus AASM/SRS: dorośli powinni regularnie spać 7 lub więcej godzin na dobę.
  • W badaniu RCT 6 tygodni lekkiego treningu 3 razy w tygodniu zmniejszyło zmęczenie u siedzących osób skarżących się na brak energii.
  • EFSA: do 400 mg kofeiny dziennie i do 200 mg jednorazowo jest bezpieczne dla zdrowych dorosłych.
  • 400 mg kofeiny nawet 6 godzin przed snem skróciło sen o ponad godzinę (Drake i wsp., 2013).
  • Odwodnienie rzędu 1,5% masy ciała zwiększało zmęczenie u młodych mężczyzn.
  • Zmęczenie trwające kilka tygodni bez powodu to wskazanie do wizyty u lekarza.

Przewlekłe zmęczenie to jedna z najczęstszych skarg dorosłych. Timothy Puetz w przeglądzie badań populacyjnych z 2006 roku szacuje, że uporczywe zmęczenie zgłasza około 20% dorosłych na świecie. W większości przypadków winowajcą nie jest jedna wielka choroba, tylko suma codziennych nawyków: za krótki sen, za mało ruchu, kawa pita o złej porze, za mało wody i dni spędzane bez kontaktu ze światłem dziennym.

Poniżej pięć patentów, które mają oparcie w badaniach i które możesz wdrożyć od jutra. Na końcu lista sytuacji, w których zmęczenie warto pokazać lekarzowi, bo żadna kawa ani spacer go nie rozwiążą.

1. Sen: minimum 7 godzin, regularnie

Zaczynamy od podstawy, bo bez niej pozostałe patenty działają słabo. Amerykańska Akademia Medycyny Snu (AASM) i Sleep Research Society w konsensusie z 2015 roku (Watson i wsp.) zaleciły dorosłym spanie 7 lub więcej godzin na dobę, regularnie. Według tego samego dokumentu regularne spanie poniżej 7 godzin wiąże się z przyrostem masy ciała, cukrzycą, nadciśnieniem, chorobami serca, depresją, gorszą odpornością, większą liczbą błędów i wyższym ryzykiem wypadków.

W praktyce „śpię 6 godzin i daję radę” często oznacza, że człowiek przyzwyczaił się do stałego niedoboru i przestał go zauważać. Kilka zasad, które pomagają dobić do siedmiu godzin:

  • Licz wstecz od budzika. Jeśli wstajesz o 6:30, w łóżku musisz być realnie przed 23:00, a nie zaczynać się do niego zbierać.
  • Trzymaj stałe pory. Konsensus AASM podkreśla, że zdrowy sen to także odpowiednia pora i regularność, nie sama liczba godzin. Odsypianie do południa w weekend rozregulowuje rytm na poniedziałek.
  • Uważaj na kofeinę po południu (szczegóły w punkcie 3).
  • Sypialnia do spania. Ciemno, chłodno, cicho, telefon poza zasięgiem ręki.
Zobacz:  Arnold Schwarzenegger: lekcje dyscypliny kulturysty, aktora i gubernatora

Sporadyczna dłuższa noc to nic złego. Konsensus zaznacza, że ponad 9 godzin snu może być potrzebne np. młodym dorosłym, osobom odrabiającym dług senny i chorym. Jeśli jednak regularnie śpisz bardzo długo i nadal budzisz się nieprzytomny, to sygnał do konsultacji, a nie powód do dumy.

2. Ruch: zmęczony? Rusz się, nawet lekko

Brzmi paradoksalnie, ale dane są dość spójne. Timothy Puetz z University of Georgia przeanalizował w 2006 roku 12 badań populacyjnych. We wszystkich aktywni dorośli rzadziej zgłaszali niski poziom energii i zmęczenie niż ich nieaktywni rówieśnicy (iloraz szans 0,61). Autor zastrzega, że badania obserwacyjne nie przesądzają o przyczynowości, ale związek był silny i zależny od dawki ruchu.

Dwa lata później ten sam zespół sprawdził to w eksperymencie. 36 zdrowych, siedzących młodych dorosłych, którzy skarżyli się na uporczywe zmęczenie, przydzielono losowo do treningu o niskiej intensywności, umiarkowanej albo do grupy kontrolnej. Ćwiczyli 3 razy w tygodniu przez 6 tygodni. Poczucie energii wzrosło podobnie w obu grupach ćwiczących, a zmęczenie spadło bardziej przy treningu o niskiej intensywności. Co ciekawe, zmiany nie zależały od poprawy wydolności.

Wniosek dla zmęczonego faceta po pracy: nie musisz od razu robić ciężkiej siłowni. Szybki marsz, rower w tempie rozmowy albo krótki obwód z masą ciała wystarczą na start. Przykładowy zestaw na 10–15 minut w domu:

  • pompki (od kolan, jeśli klasyczne są za ciężkie),
  • zakroki naprzemiennie,
  • przysiady bez obciążenia, a gdy masz w domu kettlebell, goblet squat,
  • 2–3 rundy w spokojnym tempie, bez dobijania do upadku.

Przy pracy siedzącej dorzuć krótkie przerwy: wstań, przejdź się po biurze albo po schodach. To proste, a w połączeniu z wyjściem na zewnątrz łączy się z patentem numer 5.

3. Kofeina: z głową i o właściwej porze

Kawa działa, ale łatwo nią przedobrzyć. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznaje za bezpieczne dla zdrowych dorosłych do 400 mg kofeiny dziennie ze wszystkich źródeł (około 5,7 mg na kg masy ciała) oraz pojedyncze dawki do 200 mg (około 3 mg/kg). Te limity nie dotyczą kobiet w ciąży, dla których obowiązują niższe.

Ważniejsza od samej dawki bywa pora. EFSA zaznacza, że już 100 mg kofeiny wypite blisko pory snu może u części dorosłych skracać i zaburzać sen. Badanie Drake’a i wsp. z 2013 roku sprawdziło 400 mg kofeiny podane bezpośrednio przed snem, 3 godziny przed i 6 godzin przed. Każdy wariant istotnie zaburzał sen w porównaniu z placebo, a nawet przy 6 godzinach sen w pomiarze obiektywnym skrócił się o ponad godzinę. Autorzy wnioskują, że większych dawek kofeiny warto unikać co najmniej 6 godzin przed snem.

Zobacz:  Chris Pratt – jak nastawienie i dyscyplina zmieniły jego życie i sylwetkę

Jak to przełożyć na dzień:

  • Jeśli kładziesz się o 23:00, ostatnią mocną kawę albo napój energetyczny wypij najpóźniej około 17:00, a jeśli źle śpisz, przesuń tę granicę wcześniej.
  • Licz wszystkie źródła: kawa, herbata, napoje typu cola, napoje energetyczne, przedtreningówki.
  • Nie łataj kawą braku snu. Jeśli potrzebujesz kofeiny, żeby w ogóle funkcjonować, wróć do punktu 1.

Kofeina wieczorem psuje sen, gorszy sen zwiększa poranną potrzebę kofeiny, i koło się zamyka. Przerwanie tego cyklu to często najszybszy sposób na odzyskanie energii.

4. Nawodnienie: pij regularnie, bez przesady

Nawet łagodne odwodnienie odbija się na samopoczuciu. W badaniu Ganio i wsp. (2011) 26 młodych mężczyzn odwodniono wysiłkiem średnio o około 1,6% masy ciała. Wzrosło u nich zmęczenie i napięcie, pogorszyła się czujność i szybkość pamięci roboczej. Bliźniacze badanie na kobietach (Armstrong i wsp., 2012) przy odwodnieniu około 1,4% wykazało gorszy nastrój, mniej wigoru, trudności z koncentracją i bóle głowy.

To nie znaczy, że trzeba pić na siłę wiadrami wody. Chodzi o to, żeby nie przechodzić całego dnia „na sucho”, zwłaszcza gdy trenujesz, pracujesz fizycznie albo jest gorąco. Praktycznie:

  • miej wodę pod ręką przy biurku i w samochodzie,
  • pij do posiłków i po każdym treningu,
  • obserwuj mocz: ciemny i skąpy to sygnał, że pijesz za mało,
  • przy wysiłku i upale pij więcej niż zwykle.

Przesada w drugą stronę też nie pomaga. Picie ogromnych ilości wody ponad pragnienie nie dodaje energii, a badania wspomniane wyżej dotyczyły wyłącznie niedoboru płynów.

5. Światło dzienne: wyjdź na zewnątrz rano i w ciągu dnia

Światło to jeden z najważniejszych sygnałów ustawiających zegar biologiczny: mówi organizmowi, kiedy jest dzień, a kiedy pora szykować się do snu. Kto całe dni spędza w półmroku biura, a wieczory przy jasnych ekranach, rozmywa ten sygnał.

W pilotażowym badaniu Boubekri i wsp. (2014) porównano 49 pracowników biurowych: 27 pracujących w pomieszczeniach bez okien i 22 w miejscach z dużym dostępem do światła dziennego. Osoby bez okien gorzej oceniały swoją witalność i jakość snu. Pracownicy przy oknach byli w tygodniu pracy wystawieni na więcej światła, mieli tendencję do większej aktywności fizycznej i spali dłużej według pomiarów aktygrafem. To małe badanie obserwacyjne, więc nie dowodzi przyczynowości, ale kierunek jest zgodny z tym, co wiemy o rytmie dobowym.

  • Rano: krótki pobyt na zewnątrz, także w pochmurny dzień. Spacer z kawą, dojście do pracy pieszo, wyjście z psem.
  • W ciągu dnia: biurko jak najbliżej okna, przerwa obiadowa na zewnątrz.
  • Wieczorem: przyciemnij światła i ogranicz jasne ekrany w ostatniej godzinie przed snem.
Zobacz:  Jak pokonać mentalne bariery – patenty na wyjście ze strefy komfortu

Ten patent łączy się z poprzednimi: ruch na świeżym powietrzu to dwa punkty za jednym zamachem, a lepiej ustawiony zegar biologiczny ułatwia zasypianie o stałej porze.

Kiedy zmęczenie to sprawa dla lekarza

Jeśli śpisz swoje, ruszasz się, pijesz wodę i pilnujesz kofeiny, a zmęczenie nie odpuszcza, może za nim stać konkretna przyczyna medyczna. Brytyjska służba zdrowia (NHS) wymienia wśród częstych przyczyn m.in.:

  • niedokrwistość z niedoboru żelaza – brak energii, kołatanie serca, zadyszka, blada skóra (warto wiedzieć, czym jest ferrytyna u mężczyzn i co mówi jej poziom),
  • niedoczynność tarczycy – skrajne zmęczenie, marznięcie, przybieranie na wadze, zaparcia, kłopoty z koncentracją, obniżony nastrój,
  • nadczynność tarczycy – ciągłe zmęczenie połączone z niepokojem, drażliwością i osłabieniem mięśni,
  • cukrzycę – duże zmęczenie, silne pragnienie, częstsze oddawanie moczu (zwłaszcza w nocy), spadek masy ciała,
  • obturacyjny bezdech senny – głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu w nocy, poranne bóle głowy i uporczywa senność w dzień. Częściej dotyczy osób z nadwagą, palących i pijących alkohol.

NHS radzi zgłosić się do lekarza, gdy jesteś zmęczony od kilku tygodni bez jasnego powodu, gdy zmęczenie utrudnia codzienne funkcjonowanie albo towarzyszą mu inne objawy, np. spadek masy ciała czy zmiany nastroju. Podstawowe badania krwi to niewielki koszt w porównaniu z miesiącami funkcjonowania na pół gwizdka.

Źródła:

Share this article
Shareable URL
Prev Post

Pierwsza randka: jak zrobić dobre pierwsze wrażenie?

Next Post

Zdrada emocjonalna: cienka linia między przyjaźnią a zdradą

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Read next