Czy wyższy testosteron gwarantuje sukces? Co mówią badania

mfz 8956

W pigułce: Testosteron ma związek z rywalizacją, ryzykiem i dążeniem do statusu, ale badania nie potwierdzają prostej zasady „więcej hormonu = więcej sukcesu”. Często zależność działa odwrotnie: to wygrana podnosi testosteron.

  • Związki testosteronu z dominacją i rywalizacją u ludzi są zwykle słabe i zależą od kontekstu.
  • Hipoteza dwóch hormonów sugeruje, że przy wysokim kortyzolu (stresie) testosteron przestaje sprzyjać dominacji, choć replikacje są niejednoznaczne.
  • Zwycięzcy rywalizacji mają większy wzrost testosteronu niż przegrani, więc sukces sam podnosi poziom hormonu.
  • U zdrowego mężczyzny na testosteron najmocniej wpływają sen, masa ciała, ruch i stres.
  • Badanie ma sens przy objawach niedoboru: rano, na czczo, z powtórzeniem przy niskim wyniku.

W siłowniach, na forach i w reklamach krąży prosta obietnica: podkręć testosteron, a zaczniesz wygrywać. W pracy, w negocjacjach, w łóżku i na pomoście. Hormon rzeczywiście ma związek z rywalizacją i dążeniem do statusu, ale badania pokazują obraz dużo ciekawszy niż „więcej znaczy lepiej”. Testosteron reaguje na to, co się dzieje w twoim życiu, często mocniej niż samo życie reaguje na niego.

Testosteron a dominacja: co faktycznie wiadomo

Punktem wyjścia dla większości dyskusji jest przegląd socjologów Allana Mazura i Alana Bootha z 1998 roku, opublikowany w „Behavioral and Brain Sciences”. Autorzy zaproponowali, że wysoki testosteron u mężczyzn sprzyja zachowaniom nastawionym na podniesienie własnej pozycji względem innych. Ważne zastrzeżenie: dominacja w ich ujęciu może obyć się bez agresji. Może przybrać formę stanowczości, przejmowania inicjatywy albo uporu w sporze.

Mazur i Booth opisali dwa modele. W modelu bazowym poziom hormonu jest stałą cechą, która wpływa na zachowanie. W modelu wzajemnym testosteron działa jednocześnie jako przyczyna i skutek: zachowanie zmienia poziom hormonu, a hormon zachowanie. Już w komentarzach do tego tekstu inni badacze zwracali uwagę, że większość dowodów ma charakter korelacyjny, więc trudno z nich wyczytać, co jest przyczyną, a co skutkiem.

Podobną logikę znamy z biologii zwierząt. Tak zwana hipoteza wyzwania (challenge hypothesis), sformułowana w 1990 roku przez Johna Wingfielda i współpracowników na podstawie badań ptaków, zakłada, że testosteron rośnie przede wszystkim wtedy, gdy samiec musi rywalizować z innymi o terytorium lub partnerkę. Poza takimi sytuacjami jego poziom spada, bo wysoki testosteron koliduje między innymi z opieką nad potomstwem. Późniejsze analizy potwierdziły część przewidywań tej hipotezy, ale też pokazały, że u różnych gatunków działa ona różnie.

Hipoteza dwóch hormonów: liczy się też kortyzol

Jednym z ważniejszych uzupełnień tego obrazu jest tzw. hipoteza dual-hormone, czyli dwóch hormonów. W 2010 roku Pranjal Mehta i Robert Josephs opisali w „Hormones and Behavior” dwa badania, w których testosteron wiązał się z dominacją, przywództwem i rywalizacją wyłącznie u osób z niskim kortyzolem, głównym hormonem stresu. Przy wysokim kortyzolu ten związek znikał, a w badaniu dotyczącym rywalizacji wręcz się odwracał.

Brzmi elegancko i dobrze tłumaczy codzienne obserwacje: zestresowany, niewyspany facet z „dobrymi wynikami” wcale nie zachowuje się jak lider. Trzeba jednak uczciwie dodać, że późniejsze próby replikacji, w tym badania z wcześniej zarejestrowanym planem analizy, dawały wyniki słabsze lub niejednoznaczne. To wciąż hipoteza robocza, którą trzeba traktować ostrożnie.

Traderzy z londyńskiego City i pułapka zwycięzcy

8956 1
Czy wyższy testosteron gwarantuje sukces? Co mówią badania 7

Najczęściej cytowane badanie z „prawdziwego życia” przeprowadzili John Coates i Joe Herbert z Uniwersytetu w Cambridge. W pracy opublikowanej w PNAS w 2008 roku pobierali próbki śliny od 17 traderów z londyńskiego parkietu przez osiem dni roboczych, rano i po południu. Okazało się, że wyższy poranny testosteron wiązał się z lepszym wynikiem finansowym tego samego dnia. Kortyzol z kolei rósł wraz ze zmiennością wyników tradera i niepewnością na rynku.

Na tej podstawie autorzy zasugerowali, że testosteron może sprzyjać podejmowaniu ryzyka, a seria wygranych, podnosząc poziom hormonu, może z czasem pchać człowieka w ryzyko przesadne. Próba była jednak bardzo mała, objęła jeden parkiet i krótki okres, a wynik pokazuje jedynie współwystępowanie, bez dowodu na związek przyczynowy. To ciekawy trop, który nie uzasadnia tezy, że wystarczy podnieść testosteron, żeby zarabiać więcej.

Wygrana podnosi testosteron

Tu dochodzimy do sedna. Spora część związku między testosteronem a sukcesem działa w odwrotnym kierunku, niż sugerują reklamy. Zespół Shawna Geniole’a w metaanalizie opublikowanej w „Hormones and Behavior” (60 wyników, ponad 2500 uczestników) sprawdził, co dzieje się z testosteronem po rywalizacji. Zwycięzcy mieli większy wzrost hormonu niż przegrani. Efekt był niewielki i bardzo zróżnicowany między badaniami, wyraźniejszy w realnych zawodach sportowych, a słaby w warunkach laboratoryjnych.

Wniosek praktyczny: jeśli widzisz, że ludzie odnoszący sukcesy mają wyższy testosteron, część tej różnicy może wynikać z samego sukcesu. Status, wygrane i poczucie kontroli to sygnały, na które organizm odpowiada hormonalnie.

Przekonanie o testosteronie też robi swoje

Ciekawy wątek dorzuciło badanie Christopha Eiseneggera i współpracowników opublikowane w „Nature” w 2010 roku. Kobiety, które dostały pojedynczą dawkę testosteronu, w grze ekonomicznej składały uczciwsze oferty niż te z placebo. Natomiast uczestniczki przekonane, że dostały testosteron, zachowywały się mniej fair niż te, które sądziły, że dostały placebo, niezależnie od tego, co faktycznie przyjęły. Badanie było dyskutowane i krytykowane, ale dobrze ilustruje jedno: stereotyp „testosteron = agresja” sam w sobie potrafi wpływać na zachowanie.

Mit „więcej testosteronu = więcej sukcesu”

Zbierając to razem, widać kilka powodów, dla których prosta zależność się nie broni:

  • Związki między testosteronem a zachowaniem w badaniach na ludziach są zwykle słabe i silnie zależą od kontekstu.
  • Działanie hormonu zależy od innych czynników, przede wszystkim od poziomu stresu, a także od sytuacji społecznej.
  • Kierunek zależności bywa odwrotny: wygrana i awans podnoszą testosteron.
  • Większa skłonność do ryzyka i rywalizacji może pomagać w jednych sytuacjach, a w innych szkodzić, czego dobrym przykładem są rynki finansowe.
  • Sukces zawodowy zależy od kompetencji, współpracy z ludźmi i konsekwencji, czyli od rzeczy, których żaden hormon nie załatwi.

Nie oznacza to, że testosteron jest bez znaczenia. Jego wyraźny niedobór realnie obniża energię, libido, nastrój i utrudnia budowę mięśni. Celem jest jednak poziom prawidłowy, bez pogoni za „jak najwyższym”.

Co realnie wpływa na testosteron u zdrowego faceta

Jeśli jesteś zdrowy, największe dźwignie leżą w stylu życia.

  • Sen. W badaniu Rachel Leproult i Eve Van Cauter (JAMA, 2011) dziesięciu młodych, zdrowych mężczyzn spało przez tydzień po 5 godzin na dobę. Ich dzienny testosteron spadł o 10–15%, a uczestnicy zgłaszali gorsze samopoczucie i mniej energii. Próba była mała, ale kierunek jest jasny. Więcej o tym, jak sen wpływa na formę, przeczytasz w tekście bez głębokiego snu nie zbudujesz mięśni.
  • Masa ciała. Metaanaliza Giovanniego Corony i współpracowników (European Journal of Endocrinology, 2013) wykazała, że u mężczyzn z otyłością utrata masy ciała podnosi testosteron, zarówno po diecie niskokalorycznej, jak i po operacji bariatrycznej. Im większy spadek wagi, tym większy wzrost hormonu.
  • Ruch i trening siłowy. Krótkotrwały wzrost hormonu po treningu szybko mija, więc jego główna wartość polega na poprawie składu ciała, wrażliwości na insulinę i ogólnej sprawności. Dobra baza to wielostawowe ćwiczenia, takie jak przysiad ze sztangą czy martwy ciąg rumuński, połączone z odpowiednią regeneracją.
  • Stres i alkohol. Przewlekły stres i nadużywanie alkoholu pogarszają sen, sprzyjają tyciu i ogólnie rozregulowują gospodarkę hormonalną. Ograniczenie ich daje efekt pośrednio, przez wszystkie powyższe punkty.

Kiedy warto zbadać testosteron

Badanie ma sens wtedy, gdy masz objawy. Sprawdzanie, „czy masz dość, żeby wygrywać”, mija się z celem. Sygnały ostrzegawcze to między innymi wyraźny spadek libido, problemy z erekcją, przewlekłe zmęczenie mimo snu, obniżony nastrój, utrata masy mięśniowej i przybieranie tkanki tłuszczowej bez zmiany trybu życia.

Wytyczne Endocrine Society z 2018 roku zalecają oznaczenie testosteronu całkowitego rano, na czczo, wiarygodną metodą, a w razie niskiego wyniku powtórzenie pomiaru, również rano i na czczo. Rozpoznanie niedoboru wymaga jednocześnie objawów i jednoznacznie, powtarzalnie niskich wyników. Pojedynczy słabszy wynik po zarwanej nocy nie jest diagnozą. Kliniczną stronę tematu, od norm po leczenie, opisujemy szerzej w kompendium wiedzy o testosteronie.

Podsumowując: testosteron to element układanki, który reaguje na sen, wagę, stres i to, czy wygrywasz. Zadbaj o podstawy, a jeśli masz objawy, zbadaj się porządnie. Resztę sukcesu trzeba wypracować samemu.

Źródła:

Share this article
Shareable URL
Prev Post

Siatkówka plażowa dla początkujących: zasady, technika i trening na piasku

Next Post

Jak przemawiać bez tremy: sprawdzone sposoby poparte badaniami

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *